skip to main content

Yüzey Sularından Yararlanma

/up/images/featured/images/yuzeysulari052.png

Tüm yerleşim bölgelerinin içme suyu gereksinimleri yeterli miktarda ve ekonomik olarak pınar ve yeraltı sularndan karşılamak olası değildir. Özellikle büyük yerleşim bölgelerinin içme suyu, debisi düsük bu kaynaklardan karsilanamaz. Ayrca yeraltı suyundan ve pınarlardan yararlanmanın mümkün olmadıgi yerlerde nehir ve göl gibi yüzeysel sulardan yararlanılır. Yüzeysel sular, arıtılmadan kullanlamazlar. Bu yüzden maliyetleri fazladır.

Su eğer nehirden alnacaksa, kaptajdan 10 km ileriye kadar atık su deşarjlar kontrol edilmesi, nehir suyunda bulunan maddeler analiz sonucu belirlenmeli, nehrin oksijen alma yeteneği yani temizleme yeteneği araştırlmal, kumlanma ve erozyon durumu incelenmeli ve su alma girişinde maksimum hız 0,3 m/sn’ yi geçmemelidir.

Su eğer göl ve barajdan alınıyorsa, suyun yüzeyde ve derinlerdeki niteliği belirlenmeli, göle dökülen kirli suların ve derelerin nitelik ve nicelikleri ile bunlarn su alma bölgesine olan etkileri araştırlmal ve su kalitesinin zamanla değişimi belirlenmelidir.

Su alma yeri, hakim rüzgarlar önünde olmamalıdır. Zira bu durumda yosun, yaprak ve planktonlar su ile birlikte alınır. Isı değişimi, plankton ve bakteri miktarnın az olması için krepinin derinde olması gerekir. Fakat dip çamurunun alnmaması için yeteri kadar yüksekte düzenlenmelidir.

İster doğal, isterse yapay olsun göl sular zamanla nitelik değiştirirler. Bu değişiklik gelen ve giden suların debisi ile bitkisel ve hayvansal organizmalarn miktarna bagldır. Göle gelen suyun niteliği bitkisel ve hayvansal organizmalarn miktarna bagldır. Güneş ve ısık bitkilerin üremesine neden olur. Bunlar CO2 ve bir kısım eriyik maddeleri kullanr ve oksijen açığa çıkarar. Halbuki hayvansal organizmalar bu şekilde açiga çıkan oksijen ve proteini kullanr ve CO2 çikarırlar. Bitkiler ışık tesiri olan sığ yerlerde yetişirler. O halde, suyun derinligine, ısık ve sıcaklğa göre CO2 ve O2 değişik değerler alır.

Nehir sularının özellikleri

Eğer nehrin, tüketim yerine uzaklğı az ise, iletim hattı kısa olacagindan inşaat maliyeti düser. Buna karsilık, nehir sular nicelik ve nitelik olarak yıl içinde büyük değişimler gösterirler. Özellikle, memba kısmında yerleşim bölgelerinden geçen nehirlerin su kalitesi, kirlenme sonucu git gide bozulmaktadır. Sanayi pis sular ile kirlenen nehirlere, temizlenmesi mümkün olmayan maddeler dökülmektedir.

Içme suyu için kullanlan nehir sular, artma maliyetinin az olması için kaynaginda kirli olmamalıdır. Su seviyesinin yüksek olduğu zamanlar, yüzücü maddeler ve taban çamurlar doğal kirletici olarak karşımıza çikarlar. Su seviyesinin düsük olduğu zamanlarda tuz konsantrasyonu artar ve algı oluşumu hızlanr. Bunlar, ancak suların arıtılmasıyla giderilebilir. Nehir sularnda su kalitesi yönünden ortaya çıkan başlıca sorunlar; bulanıklk, renk, koku, tat, PH değeri, yağ, kurşun, cıva, siyanür gibi zehirli maddeler, deterjanlar, zirai mücadele ilaçlar ve radyoaktif maddelerdir.

Bunlardan bazılar sulardan kolaylıkla uzaklaştırılırken bazılar yüksek maliyet gerektirirler. Bu yüzden, nehir sularndan yararlanmaya karar vermeden su kalitesi uzun süre incelenmelidir.

Nehirlerden su alnması


Nehirde su kalitesinin en iyi olduğu yer, suyun alınması için seçilmeli, yerleşim bölgesine uzak olsa bile bu gibi yerler, yakın olana tercih edilmelidir. Taşkınlar halinde su kalitesinin bozulmaması için yeterli büyüklükte bir su tutma haznesi yapılmalıdır. Bundan başka, sürüntü maddesi hareketi, çamur ve buz girişi göz önünde tutulmalı ve su alma yeri pis su deşarjının memba tarafnda seçilmelidir. Deşarj noktası su alma yerinden çok uzakta ise, bu defa suyun daha önce alınması mümkün olmadıgindan bu uzaklığın doğal artırmayı gerçekleştirecek kadar büyük olması gerekir.

Balık ve daha büyük yüzücü cisimler ızgara ile tutulurlar, küçük yüzücü cisimler ise küçük çapta ızgara ve eleklerle tutulurlar. Pompa ve iletim borusunu korumak için kum tutucularyapılırlar.

En basit olan bir su alma tesisi, akarsu tabanna dösenmiş bir boru, ucuna takılmış yukarya dönük bir dirsek ve krepinden oluşur. Krepin arıza halinde sökülüp takılabilecek şekilde düzenlenmesi gerekir. Bunun için ya dalgıç indirme yöntemi kullanlmalı yada bu kesimde su seviyesini düşürücü bir önlem alınmalıdır. Ayrca krepin temizliği ve çeşitli derinliklerden su alnabilmesi için boru bir küresel mafsalla donatılarak kolaylkla kontrol altına alnabilir ve temizlenmesi sağlanır.

Derinliği az olan akarsularda borular, çok özel bir önlem almaya gerek kalmadan ve bükümlü şekle sokmadan doğrudan dere altından geçirilebilir. Bu durumda borunun sırtı, akarsu tabanndan minimum 80 cm derinde olmaldır. Hendek kazılrken, biriken su yerine göre farkl şekillerde boşaltılabilir. tçerisinde devaml su akmayan akarsularda suyun donmaması için önlemler alınmaldır.

Ayrıca, ters sifonlarda akarsu altına rastlayan kısım emniyet için beton gömlek içine alınr. Boru altındaki kalnlık 15 cm, üzerindeki kalnlık ise 35 cm kadar çıkarılabilir. Akarsuyun her iki tarafna birer vana yerleştirilir ve vanann kapalı olması durumunda eksenel kayma kuvvetlerini karşılamak için vananın hemen yanında tespit kitlesi tertiplenir. Küçük akarsularda su bir derivasyonla başka bir yola alnarak ters sifon inşaatı kuruda yapılır. Büyük akarsularda ise ters sifon sahilde hazırlanır ve akarsu tabanında çeşitli şekillerde açilmış sifon yatagi içine çeşitli yöntemlerle yerleştirilir.

Boru köprüleri genellikle ters sifonlardan ucuza mal olurlar. Küçük açıklıklarda boru, doğrudan doğruya kazık veya ayaklar üzerine oturtulabilir. Bu durumda sıcaklık ve korozyona karşı izolasyona özen göstermek gerekir.

İletim hattı yakinnda mevcut bir köprü varsa borunun köprüye asılarak geçirilmesi en ucuz çözümü oluşturur. Bu durumda yine izolasyon durumu ve köprüye mesnetleme durumuna dikkat etmek gerekir.

Göllerden su alnması

Göllerden su alınırken, su alma yeri pis su deşarj noktalarndan yeterli derecede uzak olmalıdır. Alg, ölü plankton, yaprak, saman ve benzerinin içeri girmemesi için su akıntılar ve etkili rüzgâr yönü dikkate alınmaldır. Su alma yerinin yüzeye yakın olması halinde, mevsimsel ısı değişikliklerinden etkilenme olur. Bu yüzden su alma derinliği iyi belirlenmelidir. Ayrca, taban çamurunun ve bunun parçalanmasından meydana gelen maddelerin emilmemesi için, göl tabanndan birkaç metre yukardan alnması esastır.

Nehirlerden su alınması konusunda açıklanan bütün tesisler, burada da kullanılabilir. Su alma borusu ya bir boru köprüsü üzerine oturur, ya da göl tabanına döşenir.

Şekil 1 : Akarsu tabanına yerleştirilen bir krepin yardımıyla basit bir su alma yapısı
Şekil 2 : Akarsuyun çeşitli derinliklerinden su alınmasin sağlayan küresel mafsall su alma yapısı

Hüseyin Emre DALGIÇ'ın iÇMESUYU ŞEBEKESİ ve TASARIMI adlı bitirme ödevinden alınmıştır.

Do you like this post?

evet: 48     no: 60

Paylaş

Paylaş


logo © 2007 4-INDUSTRY, s.r.o. Bütün hakları saklıdır. Gizlilik politikası –  Servis şartları